Конституция күні биыл бүкіл қазақстандықтар үшін есте қаларлықтай болып өтті. Ата Заңымыздың 14 жылдығы тұсында тұңғыш рет әскери техникалардың қатысуымен Астанада, еліміздің бас алаңы «Қазақ елі» монументінің алдында Қазақстан Республикасының Конституциясы күніне арналған әскери шеру өтті. Оған Мемлекет басшысы, Қарулы күштердің жоғарғы бас қолбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев қатысып, сөз сөйледі.

Бұл күні таңертеңнен алаңға ағылған халықта есеп жоқ. Бас алаңда құдды Елорданың тең жартысы жиналғандай, қара-құрым халықтан аяқ алып жүргісіз. Әншейінде қабағынан түнеріп тұратын ақшаңқан бұлттар да еліміздің әскери күшінің мықтылығын сезінгендей сейіліп, күн көзі шайдай ашық болды. Мұнда әскери шеруді тамашалауға қала халқымен қатар мемлекет басшылары, депутаттар, соғыс және еңбек ардагерлері, түрлі сала қызмет­кер­лері мен кәсіп иелері, сту­денттер иық тіресе жиналған.

Сағат тілі 11.00.-ге келгенде алаңға келген Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев отырған кор­тежді жиналған жұрт үлкен қошеметпен, ду қол шапалақтап қарсы алды. Елбасының келгенін хабарлаған диктордың үні тоқтағасын, Қорғаныс министрінің орынбасары, генерал-майор Нұр­лан Жоламанов мінген автокөлік алаңның орта­сы­мен өзіне қарсы беттеген Қор­ға­ныс министрі Әділбек Жақсы­бе­ковтің көлігіне қарай жүрді. Ол министрге әскердің шеру жасауға дайын екендігін баяндады. Осыдан кейін Шеруді қабылдаған Қорғаныс министрі қаз-қатар сап түзеген әскер бөлімдерімен жеке-жеке салтанатты түрде амандасып, Конституция күнімен құттықтады. Жауынгерлер жалын­ды дауыстарымен «Саулығыңды тілей­міз, министр мырза!» деп сә­лемдесіп, үш қайтара жалынды дауыспен «уралап» отырды. Содан соң министр алаңдағы Бас мінбердің алдына барып, Қа­зақстан Республикасының Пре­зи­денті, Жоғарғы Бас қолбасшы Нұрсұлтан Назарбаевқа әскердің шеру жасауға дайын екендігін баян­дады. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев мұнда барша Қазақстан халқын айтулы мерекелерімен құттықтады.

Елбасының жүрекжарды сөздерінен соң әскери шеру басталды. Шеру қолбасшысы, генерал Нұрлан Жоламановтың берген бұйрығымен екі мың­нан астам офицерлер мен сар­баз­дар қа­рыш­ты қадамдарымен, жүз жиырмадан артық әскери қару­лар мен техникалар, 40-тан астам әс­кери-әуе күштерінің бірліктері миллиондаған қазақ­стан­дықтардың жүрегінде мақтаныш сезімдерін тудырып, өтіп жатты. Шеруді бірінші болып бастап өту құрметі Қазақстан әскерінің кә­сіби сержанттар құрамын дайын­дай­тын Шоқан Уәлиханов атын­дағы Кадет корпусының тәрбие­ле­ну­шілеріне бұйырыпты. Оларды полков­ник Жәнібек Шәріпов бастап өтті. Бұдан кейін Құрлық әскерлерінің Алматыдағы Әскери институтының курсант­та­ры сап түзеді. Инс­титуттың 500-ден астам түлегі мем­лекеттік марапатқа ие болған. Олардың арасында «Халық қа­һар­маны», Ауған соғысының ардагері, ге­нерал-лейтенант Бақытжан Ертаев та бар.

Бұлардан кейін жүріп өткен Радиоэлектроника мен байла­ныс­тың әскери-инженерлік инс­ти­тутының курсанттары да көз қарықтырады. Инсти­тут­тың әскери туын осы оқу орнын үздік бітірген лейтенант Қайрат Ахмет көтеріп өтті. Әскери-әуе шабуылына қарсы мамандар дай­ын­дайтын Орталық Азиядағы жал­ғыз оқу орнында байланыс пен автоматты басқару жүйесінің инженерлері де дайын­далып шығады. Қазақстанның әуе кеңіс­тігін қорғауда ерекше еңбек сіңі­ретін олардың еңбектерін хал­қы­мыз жоғары бағалайды.

Келесі кезекте алаңда генерал-майор Мүсілім Дайы­ров бастаған Қор­ға­ныс министрлігі орталық аппа­ра­ты­ның офицерлер тобы келеді. Олар ерлікке, батыл­дыққа, Отанға адал қызмет етуге үндейтін қасиетті «Офицер» атауына лайықты. Барлық ғұмы­рын ел қорғау ісіне, армияның қор­ғаныс қабілеті мен шеберлігі­нің артуына арнаған жандар.

Салтанатты қадаммен адымдаған Жаяу әскерлер офицер­лері­нің тобы – Қазақстан Қарулы Күштерінің негізгі түрі. Бұлар бүгінгі күні ең заманауи озық қа­ру-жарақпен және техникалармен қамтамасыз етілген. Шеру қатарын осы әскердің бас қолбасшысы, Ауған соғы­сы­ның ардагері, төрт бірдей әске­ри орденнің иегері, генерал-лейтенант Сәкен Жанұзақов алып өтті.

Алаңға «Оң­түс­тік» өңірлік қолбасшылығының жауынгерлері қадам басты. Сондай-ақ шеруге «Сарыөзек» горнизонына қарасты механикаландырылған бригаданың жауынгерлері қатысуда. Топты әскери бөлім қол­бас­шы­сының бірінші орынбасары, генерал-майор Мұқан Дүйсекеев бастап келді.

Келесі болып алаңда «Шығыс» өңірлік қолбас­шы­лығы жауынгерлерінің қатары сап түзеді. Жұрт алдында жігерлі, нық қадаммен қарыштаған бұл қолбасшылық 1992 жылдың қараша айында ең бі­рінші болып құрылған әскери корпустың негізінде қа­лып­тасқан. Сапты «Даңқ» ор­денінің иегері, генерал-лей­те­нант Николай Поспелов бастап өтті.

Алаңда тізбектелген келесі әскерлері сапы «Астана» өңірлік қолбасшы­лы­ғының жауынгерлері. Оларды алаңға қол­басшының орынбасары, пол­ков­ник Белмұрат Жаруллаев бас­тап шықты. Бұл сарбаздардың қатарында 1945 жылы Жеңіс шеруіне қатысқан ҰОС ардагерлерінің не­мерелері Бақытжан Бахриден, Асхат Ай­дарханов және Руслан Жаке­товтер бар.

«Қанатты жауынгерлер» деген атақ алған еліміздің аэро-ұтқыр әс­керінің тобын генерал-майор Әділбек Алдабергенов бастап өтті. Еліміз қорғанысының мызғымас тіректерінің бірі гвардиялық-десант­шылар Ирактағы бітімгершіл операция­ларына да қатысып, абыроймен оралды. «Қазбатшылардың» кәсіби дайындығы мен шеберлігі ең жоғары баға алған.

Алаң ортасында Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің Құрмет қарауылы да бой көрсетті. Оларды Әуе-десантшылар бригадасының командирі, 2 дәрежелі «Айбын» орденінің кавалері, полковник Дулат Адырбеков бастады. Осы Құрмет қарауылының саптық жаттығуларды шебер орындауына қарап, еліміздің Қарулы Күштерінің қуатын байқауға болады.

Салтанатты маршпен Әскери-әуе күштері офицер­лері­нің легі көрінді. Олар өздеріне жарасқан сәнді формасымен, керемет әсер беріп келеді. Қатарында еліміздің ең үздік ұшқыштары мен штурман­дары, инженерлері мен техниктері, зенитті-зымыран мамандары бар сапты «Даңқ» орденінің иегері, генерал-майор Оқас Сапа­ров алып шықты.

Одан әрі шеру екі мәрте Ке­ңес Одағының Батыры Талғат Би­гел­динов атындағы Әуе қорғанысы күштері институтының курсант­та­рының жіптей тізілген қатары жалғастырды. Аталмыш оқу орнынан бүгінгі таңға дейін бес мыңнан астам маман қанаттанған. Солардың арасында «Халық қаһарманы», ұшқыш-ғарышкер, генерал-майор Талғат Мұсабаев та бар.

«Қара беретшілер» атанған «Батыс» өңірлік командашысы әскерлерінің өкілдерін генерал Әмір Қалықов бастап шық­ты. Олар халыққа өздерінің ерлік істерімен танылған. «Қара беретшілердің» арғы негізі болып табылатын Ақтау теңіз-жаяу әс­кер­лері бригадасы кезінде Сталин­град шайқасына, Австрия мен Вен­грияны жаудан азат етуге қа­тысқан.

Енді бір кезекте Елбасының жеке бас­тамасымен құрылған Әскери-теңіз флотының офицерлер қатары адымдады. Бірінші рангілі капитан, Әскери-теңіз күштері қолбасшысының орынбасары Се­ріққали Бимұрзаев бастап шыққан олар Отанымыздың теңіз шекарасын сенімді күзетіп тұр. Бұл офицерлер құрамы 2006 жылы Оңтүстік Корея портынан Қазақстанға күзет кемелерін жет­кізу сияқты аса маңызды тапсыр­маны абыроймен жүзеге асырды.

Генерал-майор Марат Мәжитов бастап шыққан Шекара қызметі әскерінің сапы да бой көрсетті. Елдің шетін жаудан күзетіп тұратын бұл әскерлер қатарынан күні бүгінге дейін жүзден артық қыз­меткер Отан наградаларын алыпты. Бүгінгі күннің талабына сәйкес өздеріне жүктелген жаңа міндеттерді шекарашылар үлкен абы­роймен атқарады. Шеру сапында ҰҚК әскери институтының кур­санттары да болды. Ал Шекара қызметі Бас штабы бастығының орын­ба­сары, контр-адмирал Кенже­берген Әбікеев бастаған Шекара қыз­меті теңіз дивизиясының ше­карашылар сапы алаңда тіпті ерекше адымдап, қарыштап қадам басты.

Бұдан кейінгі де шеруге іркес-тіркес шыққан әскери топтардың қай қайсысы да егеменді елдің ерен ұландары екенін танытып өтумен болды.

Ақыры, көптің асыға күткен әскери-әуе күштерінің шеруіне де кезек келді-ау! Алғашқы болып аспанда Мемлекеттік ту мен Әуе-қорғаныс күштерінің жауынгерлік туларын желбіреткен Астана қалалық «Арабас» авияциялық эскадрилясының екі Ми-17 тікұшақтары қалықтап ұшып өтті. Кейіннен құрлық әскерлерінің ұт­қырлығын арттыратын көп мақ­сатты жаңағыдай төрт Ми-17 тікұшақтары ұшты. Бұл әуе машиналарының штурвалында майор Еркін Мақышев пен капитан Мақсат Алтынбаев отыр. Тікұшақтардың және бір зве­носы әуеде қалықтағаннан кейін ауыр әскери техникаларды таситын Ми-26 тікұшағы да көрінді. Әлемдегі ең алып және қуатты бұл тікұшақ. 20 тоннаға дейін жүк көтере алады және десант­шыларды әс­кери техникасымен бірге көздеген жерге жеткізе алады.

Л-39 оқу-жаттығу ұшақ­тарының бастауымен әскери-көліктік Ан-26 ұшағы әуеде көрінді. Әскер мен әскери техникаларды жедел түрде алысқа тасымалдауға арналған бұл техниканың штур­ва­лында бірінші сыныпты ұшқыш, полковник Марат Оразбеков отыр­ды. Аспанда от шашу шашып өте шыққан мұндай әуе көліктерін төмендегі жұртшылық қызыға тамашалады. Тура осындай Л-39 ұшақтарының келесі легі аспанда ұшып өткесін, кезекте Су-25 штурмовиктерінің 4 данадан тұра­тын звеносы көрінді. Бұл ұшақтар жауды күндіз ғана емес, түнде де, ауа райы­ның қандай да бір қолай­сыздығына қарамай жойып жібере алады. Және бұл әуе машиналары жас ұшқыштарды соғыс ұшақтарына дайындау үшін пайдалынылады.

Алғы шепте әскери бомбалаушы Миг-27 истребительдерінің 8 данасы бірдей әуеге көтерілгенде Елорда көгінде күшті де қуатты гүріл орын алды. Бұл ұшақтар әуеде қалықтағанда төменде тұрған халықтың бойын үрей билеген тәрізді. Бұндай әеу көліктері қарсыластың жасырынған жер үсті нысандарын жойып жіберуге арналған. Истребительдердің бірінші звеносын подполковник Сергей Мязин, екіншісін Алек­сандр Самохин бастап келді. Осыдан кейін көк жүзінде командир Нұрлан Қабенов бастаған Миг-31 ұстап алушы истре­бительдерінің звеносы қалықтады. Алыс-жақын қашықтықтардағы әуе шабуылына арналған жоғары жылдамдықтағы Су-27 ұшағының төртеуі де аспан­ға көтерілді. Олар қатар ұшып келді де кенет жоғарғы пилотаж­дың үлгісін көрсетіп, «Бәйше­шек­тің ашылуы» атты көрініс жасап, төрт тарапқа бөлініп кетті. Бұлардың ізін ала МИГ-31 мен Су-27 истребительдері аспан көгіне ұшып шықты.

Бүкіл Елорда халқын көптен бері қызықтырған әскери шеруді біріктірілген әскери үрмелі оркес­трі аяқтады. Нық сеніммен алаңда қарыштай адымдап жүріп өткен оркестр тіпті тамаша көрініс берді.

Міне, осылайша, Елбасымыз, Жоғарғы бас қолбасшы Н.Ә.Назарбаевтың тікелей қамқорлығымен жабдықталып әрі дамып келе жатқан әскеріміздің Конституция күні құрметіне шеруі де мәресіне жетті. Ел тыныштығын қорғап тұрған мынадай айбынды Қарулы Күштеріміздің қуатты бейнесін көргенде жастарымыздың намыс оты, қарттарымыздың жандары жасарып қалды.

Бейбітгүл ИСАЕВА

Астана

Ақпарат