Wstaz qadiri haqında

Wstaz – šmirdegi erekşe twlğa. Ol balanıŋ psihologiyalıq erekşelikterin jetik meŋgere otırıp, bilim beredi. Adam boluğa, sanalı azamat boluğa tärbieleydi. Tarıday bolıp kirgen balanı tauday etip şığaradı.
Sol sebepti de wstaz eŋbegin mändiligi boyınşa eşqanday šzge eŋbekpen salıstıruğa kelmeydi. Qoğam men bolaşaq wrpaqtıŋ tağdırı üşin jauap beretindigimen basqalardan daralanıp twradı. «Wstazı qanday bolsa, qoğamı sonday» degen bwljımas qağidanıŋ šmirşeŋdigin osıdan aŋğaruğa boladı. Desek te, keyingi kezderi osı bir wlı sšzdiŋ qadirine jetpey jürgen äreketter bayqaladı. Aşığın aytqanda, wstazğa degen qwrmet šz deŋgeyinde bolmay twr.Osı küngi basqa sala mamandarına qarağanda wstazdar eŋ bir mazmwnsız šmir sürip jürgendey kšrinedi. Kündelikti is-äreketinen bastap aytatın bolsaŋ, ülken bir şığarma, «Mwŋlıq-Zarlıqtıŋ» dü­niege keletinine eşkimniŋ dauı joq. Mwğalim ataulınıŋ künniŋ atısınan keştiŋ batısına deyin mektepten şıqpaytının barşamız bilemiz. Bwrınğı tüsinik boyınşa eŋ qasietti mamandıq ieleriniŋ balağa bilim säulesin şaşu jolındağı tınımsız izdenisterin aytpağanda, kšringen «papki» wstağandarğa kšrsetu üşin toltıratın isqağazdarı şaş-etek­ten. Äsirese, sınıp jetekşileriniŋ qaşanda bitpeytin «tekseru keledi» degennen bastap, ketip qalğanğa deyin wyqısında maza bolmaydı. Olay zır jügirmeyin dese, bwl küni basqa jwmısqa twrudıŋ qiın ekenin biledi de, amalsız basın iip, kšnedi. On aydıŋ bir küninde tınbay eŋbek etip, demaluğa berilgen eki aydıŋ šzin küybeŋ tirşilikke arnaydı. Sayajay, demalıs orındarına baru tek tüsterine kirmese, ol turalı bastarın da qatırmaydı. Sebebi oğan barar qarajatı mardımsız.
Wstazdardıŋ qoldarında bilik degeniŋiz joqtıŋ qası. Bi bolayın dep jürgen olar da joq. Kerisinşe, qoqaŋdağandardan qwtılar kün bar ma degen niette jür. Öytkeni mwğa­limderdiŋ nağız wstaz ekenin sezinip, keudesin kšterip, erkin jüretin küni joq. Eŋ kem degende ata-ana tarapınan eskertu alıp qaladı. Tärbieniŋ basım kšpşiligi üyde beriletinin esten şığarğan ata-analar wstazdı ayıptauğa beyim bolıp aldı. Ärine, kšpke topıraq şaşudan aulaqpız, biraq ta wstazdıŋ artınan aytılğan alıp-qaşpa äŋgimeniŋ šzi tüymedeydi tüyedey etip kšrsetedi. Öytkeni wstaz qoğamnıŋ aynası emes pe? Ja­qında sonday bir äŋgimeniŋ kuäsi boldıq. Mektep bitiruşi tülek mektep äkimşiliginiŋ şeşimimen WBT-ğa jiberilmeydi. Sebebi ol bala barlıq swraqtıŋ jolı boldı degenniŋ šzinde bes-altauına jauap bere almaytın jağdayda boladı. Basta­uış sınıptan naşar oqığan oquşı ata-anası tarapınan eş qadağalau kšrmegen eken. Äke-şeşesiniŋ balanı qarausız qaldırğanı sonday, eŋ ayağı mekteptegi ata-analar jinalısına qatısıp twruğa da män bermegen. WBT tapsıruğa az uaqıt qalğanda: «Balamdı test tapsıruğa qaytseŋder de jiberesiŋder» dep arağa adam salıp, mektep direktorınıŋ mazasın aladı. Balasınıŋ naşar oqitının bile twra ata-anası sonday qadamğa baradı. Onısımen qoymay wstazdar sırtınan alıp-qaşpa äŋgime taratadı. Mwnısın da ar kšrmey, soŋğı sšzi retinde sınıp jetekşisine: «Osıdan qara da twr, balamdı eşkimnen kem qılmaymın. Meniŋ balam jwmıssız qalmaydı. Dım tappağanda mwğa­lim boladı», – deydi. Wstazğa mwnan artıq aytılğan soraqı sšz bar ma? Bwrındarı sabaq bilmegen nemeresin qorğağan adamdar: «Balamızdı qinay bermeŋder, äkesi qwsap qoyşı bolar. Barlıq bala Ükimet bolğanda qoy bağatın da bala kerek şığar», – deuşi edi. Biraq ol atalarımızdıŋ bireudi qorlayın degendey eş nieti bolmauşı edi ğoy, şirkin! Kerisinşe, sol kisiler mwğalimdi kšrse, şendi adamğa «çest'» bergendey qalbalaqtauşı edi-au! Al mınau ata-ananiki mwğalimdik mamandıqtı qorlau bolıp twr ğoy. Sonda wstaz degen jay bir jürgen bireu bolğanı ma? Adamzattı tärbieleuşi twlğanı auzı-bası qisaymay kemsitui ol kisiniŋ oylau qabiletiniŋ tšmendigi me, älde qoğamda jalpı adamdardıŋ kšzqarası osınşalıq tšmen däreje­ge jetip qaldı ma? Kerek deseŋiz, älgi oquşı mektepte tapsıratın birinşi küngi emtihanğa da kelmegen. Direktordıŋ esigin äkesiniŋ kšzinşe tars jauıp, boqtap ketip qalğan. Al endi tarazılap kšriŋiz. Bwl aytılğan tek bir auıl işinde bolğan oqiğa. Mwnımen ündes jayttardıŋ respublika kšleminde daurığıp jürgeninde esep joq. Wstazın üş qızdıŋ jabılıp sabağanı turalı da estigende esten tana jazdadıq.
Sonımen qatar, oquşılardı bılay qoyğanda, wstazdıŋ šzi tüsine ber­mey­tin, keyingi kezderi şığıp jatqan dünieler az emes. Mektep bağdarlaması jıldan-jılğa auırlap baradı. Tağı aytpasqa amal joq. Audan tarapınan jıl soŋında ozat mwğalimderge maqtau qağazı berilip jür. Bir japıraq qağaz bolsa da, onısına işiŋ jılidı eken. Biraq sol tiın-teben twratın maqtau qağazınıŋ šzin ayaulı wstazdarğa satıp aldırtatının qalay tüsinuge boladı? Bwl jerdegi äŋgime mwğalimniŋ şığındanuı emes, şın qwrmettiŋ bolmağanında.
Bwrınıraqta wzaqtau jerden ws­tazın kšrgende şäkirtteri qı­sılıp, ıŋğaysızdanıp, artıq qimıl kšrsetip qalmauğa tırısatın. Al qazirgi şäkirtterden onday piğıl neken-sayaq bayqaladı. Kerisinşe, wstazınıŋ kšzinşe temeki tartıp, sıralatıp jürgenderi basımıraq bolıp baradı. Jaman qılıqtıŋ bärin oŋaşada wstazdarına äbden kšrsetip qaluğa tırısatın sekildi. Öytkeni «äy deytin äje, qoy deytin qoja» joq.

Erte zamanda jas jetkinşekter qariyalarımızdıŋ qolına su qwyğanda alğısın bildirip ülkender «molda bol, balam» dep bata beredi eken. Öytkeni sol däuirdiŋ eŋ sauattı adamı molda bolğan. Al endi bergi zaman HH ğasırdıŋ bas keziniŋ eŋ sauattı adamdarı oqıtuşılar, yağni wstazdar sanaldı. «Wstaz» degen wlı sšzge erekşe qwrmetpen qaradı. Aqındı da, dananı da wstaz tärbieleytinin eskergen halqımız balasın eldiŋ ıqılasına bšlengen šnegeli wstazğa tapsırdı. «Wstazı jaqsınıŋ – wstamı jaqsı» degen qanattı sšzdi bastı qağida etip wstadı. Alıstan at arbalatıp kelgende birinşi wstazına sälem berip keluge jiberdi. Bwnıŋ bärin ata-babamız wrpağınıŋ bolaşağı jarqın bolu üşin jasadı. Barlıq isimen tağılım bolğan babalardıŋ osınau tärbiesin bizder nege üzip aldıq? Bwl – bizdiŋ bastı oylanatın mäselemiz. Wstazdıŋ biik märtebesin qalay saqtap qaluımızğa boladı? Ol üşin barşamız bala tärbiesin tek wstazdarğa ğana jüktep qoymay, ärbirimiz šz mindetimiz dep biluimiz kerek.

Almas Naymanbay



Printerden şığaru Printerden şığaru